است . أو در مبحث عبادات ، جز عبادات مصطلح مشهور ( نماز ، روزه ، حج ، زكات ، وخمس ، وجهاد ) تعدادى از مباحث بخش عقود ومعاملات ( از قبيل نذر وعهد ووصايا ) را نيز گنجانيده وديگر أبحاث فقه را در مبحث احكام جاى داده است ( 20 ) . ابن براج در مهذب احكام شرعي را دو بخش مى كند . بخشي براي احكامى كه مورد ابتلاء همگان است وبخشي براي احكامى كه چنين نيست . احكام نوع نخست همان عبادات هستند كه به همين دليل نيز مقدم بر ديگر أبواب فقه ذكر مى گردند ( 21 ) . أو هيچ گونه تقسيم وتبويب خاص ديگرى براي احكام فقهى ذكر نمى كند . سلار ، فقه را به دو بخش عبادات ومعاملات تقسيم كرده وبخش دوم را نيز در دو قسمت " عقود " و " احكام ( 22 ) " ، واحكام را نيز به نوبه خود در دو بخش : احكام جزائي وساير احكام ( 23 ) دسته بندى نمود . محقق حلى با الهام از اين روش ، كتاب شرايع خود را بر چهار بخش پايه گذارى كرد كه به ترتيب ذكر : عبادات ، عقود ، ايقاعات واحكام بود ( 24 ) . واين روش مورد قبول وپيروى فقهاء پس از أو قرار گرفت ( 25 ) . شهيد أول در كتاب قواعد اين تقسيم را چنين توجيه علمي نمود كه مباحث فقه يا مربوط به جنبه هاى روحاني واخروى ويا مربوط به جنبه هاى زندگانى دنيوي وبراي تنظيم آن است . بخش أول عبادات وبخش دوم معاملات خوانده مى شود . ليكن بخش دوم نيز به نوبه خود دو تقسيم دارد ، زيرا يا احكامى است كه بر تعهدات خود افراد مترتب مى گردد ، ويا احكامى است كه مربوط به تعهدات آدميان نيست . اين نوع أخير را احكام مى گويند وشامل مباحث قضايى وجزائي وارث ونظائر اينهاست . تعهدات نيز برد ونوع است چه برخى از آنها طرفينى است وبرخى ديگر يك طرفي وقائم به شخص متعهد . نوع أول را عقود ونوع دوم را ايقاعات مى خوانند ( 26 ) . شهيد همين بيان را در كتاب ذكرى نيز دارد جز آن كه در آن جا أساس فرق ميان عبادات وساير مباحث را بر اين پايه استوار ساخته است كه اعمال عبادي بايد به نيت أطاعت فرمان الهى وبه منظور نزديكى به أو وبه خاطر رضاى أو انجام پذيرد ، اما

--> 20 - الحلبي ، الكافي في الفقه : 1 - 2 . أو در تقريب المعارف : 96 ر تكاليف شرعي را در دو قسم : افعال وتركها دسته بندى كرده وبراي هر يك اقسامى ذكر نموده است . 21 - ابن البراج ، مهذب : 123 پ . 22 - سلار ، مراسم : 28 . 23 - أيضا : 143 . 24 - محقق ، شرايع 1 : 19 و 163 و 2 : 53 و 135 . 25 - براي نمونه ببينيد علامه ، تحرير 1 : 4 و 158 و 2 : 52 و 123 . نيز رجوع شود به منية الطالب نائينى 1 : 33 . 26 - شهيد أول ، القواعد والفوائد : 4 / مقداد ، التنقيح : 3 پ - 4 ر / شرح قطرة البحرين : 1 پ .